TRAO ĐỔI KINH NGHIỆM

Chuyên gia lý giải việc tiêm vaccine nhưng vẫn có thể tử vong vì bệnh bạch hầu
Ngày đăng 09/07/2020 | 08:05  | Lượt xem: 165

Trong số những ca bạch hầu tại khu vực Tây Nguyên vừa qua có cả những trường hợp đã tiêm vaccine nhưng vẫn mắc bệnh, thậm chí tử vong.

Khám sàn lọc các cháu tại làng Bông Hiot, xã Hải Yang, Đăk Đoa, Gia Lai. (Ảnh: PHAN HÒA)

TS Dương Thị Hồng, Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho biết, trong những năm qua, nhờ triển khai tiêm chủng tốt cho trẻ em dưới một tuổi, Việt Nam cơ bản đã khống chế được bệnh bạch hầu.

Đặc biệt từ năm 2010 Việt Nam bắt đầu triển khai tiêm nhắc lại vaccine bạch hầu mũi 4 cho trẻ 18 tháng tuổi, nhờ đó mà con số mắc bệnh bạch hầu từ hàng trăm bệnh nhân hàng năm với hàng chục trường hợp tử vong trong giai đoạn trước kia thì đến nay, trung bình mỗi năm Việt Nam chỉ ghi nhận khoảng hơn 10 trường hợp.

Tuy nhiên từ đầu năm đến nay, Việt Nam đã phát hiện khoảng 50 ca nhiễm bạch hầu ở bốn tỉnh: Kon Tum (23 ca), TP Hồ Chí Minh (một ca), Gia Lai (10 ca) và Đắk Nông (15 ca). Trong đó, ba bệnh nhi đã tử vong. UBND huyện Đắk Đoa (tỉnh Gia Lai) đã quyết định cho toàn bộ học sinh tại xã Hải Yang (nơi phát hiện 10 ca bệnh bạch hầu, trong đó có một ca tử vong) nghỉ học một  tuần để thực hiện công tác phòng, chống bệnh bạch hầu.

Không chỉ trẻ em, rất nhiều trường hợp trên 15 tuổi, 25 tuổi, thậm 40 tuổi ở huyện Đắk G’long, Đắk Nông vẫn mắc bệnh.

TS Đặng Thanh Huyền, Phó trưởng Văn phòng Tiêm chủng mở rộng quốc gia cho biết, bạch hầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính rất dễ lây qua đường hô hấp. Đây được xem là bệnh cũ, cổ điển khi từng gây ra đại dịch lớn vào thập niên 80-90 của thế kỷ trước tại Nga, Ucraina khiến hơn 40.000 người mắc, hơn 1.100 ngưởi tử vong.

Tại Việt Nam, dịch cũng từng lan khắp các tỉnh nhưng từ năm 1981 đến nay, khi trẻ được chích ngừa vắc xin diện rộng, số ca mắc bạch hầu giảm mạnh, thậm chí có năm không ghi nhận ca nào.

Tuy nhiên, vài năm gần đây, bệnh bạch hầu quay trở lại nước ta, ghi nhận rải rác ở các tỉnh miền Trung như Quảng Nam, Quảng Ngãi và Tây Nguyên do tỉ lệ tiêm chủng thấp. Tỉ lệ tiêm chủng vắc xin tại Tây Nguyên trong năm 2019 chỉ đạt 85%, trong khi để có miễn dịch cộng đồng, tỉ lệ này phải đạt 95%.

Ngoài ra, do dịch ít xuất hiện nên rất nhiều trường hợp khi mới mắc bệnh được chẩn đoán nhầm là viêm họng nên không có các biện pháp kiểm soát kịp thời khiến dịch lây lan nhanh. Tỷ lệ tử vong chung khi mắc bạch hầu từ 5-10%, trong đó 3 biến chứng nghiêm trọng nhất là tổn thương tim gây viêm cơ tim, rối loạn nhịp tim, nhiễm độc thần kinh và biến chứng hô hấp gây chít hẹp đường thở…

Theo TS Dương Thị Hồng, vi khuẩn bạch hầu có khả năng đề kháng cao và tồn tại không chỉ ở người mắc bệnh mà cả người lành mang vi khuẩn nên bệnh bạch hầu có thể xảy ra ở nơi chưa từng xuất hiện bệnh trước đó. Khi chưa có kháng thể bảo vệ, mọi lứa tuổi đều có thể bị bệnh bạch hầu khi tiếp xúc với nguồn lây. Do đó, ở những vùng tỷ lệ tiêm chủng thấp, những trẻ nào tiêm chủng không đủ mũi, đúng lịch đều có nguy cơ mắc bệnh.

Một điểm đáng chú ý nữa là miễn dịch đối với bệnh bạch hầu giảm dần theo thời gian nên đối tượng người lớn và trẻ lớn mặc dù có tiền sử tiêm đủ mũi vaccine phòng bệnh bạch hầu trước đó khoảng 5-10 năm mà không được tiêm nhắc lại thì vẫn có khả năng mắc bệnh.

Trao đổi với báo chí về vấn đề này, bác sĩ Vũ Mạnh Cường, Phó trưởng Khoa Bệnh nhiệt đới - Bệnh viện E cho biết, nguyên nhân đầu tiên vẫn là do tỷ lệ tiêm chủng thấp, những người không tiêm vaccine có thể trở thành người lành mang trùng mà không biết. Những người lành mang trùng này sống trong cộng đồng, khi gặp phải tác nhân thuận lợi sẽ mắc bệnh hoặc trở thành nguồn lây bệnh. Khi độ phủ vaccine thấp sẽ không đủ tạo miễn dịch cộng đồng.

Thứ hai, ngay cả những người đã được tiêm vaccine phòng bệnh bạch hầu thì cũng không có loại vaccine nào đạt hiệu quả phòng bệnh 100%, tức vẫn có tỷ lệ nhất định dù được tiêm vaccine nhưng không đủ miễn dịch phòng bệnh. Đấy là chưa kể những trường hợp không được tiêm đúng lịch, nhất là tiêm thiếu mũi nên hiệu quả phòng bệnh thấp. Chẳng hạn, các loại vaccine phòng bệnh hầu như vaccine SII hoặc vaccine ComBe Five trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia đều được khuyến cáo tiêm 4 mũi nhưng vì các lý do khác nhau mà sẽ có những trẻ không tiêm đủ mũi.

Thứ ba, ngay cả khi được tiêm vaccine đủ mũi, đúng lịch thì các loại vaccine phòng bệnh bạch hầu thường đạt hiệu quả miễn dịch phòng bệnh cao trong khoảng 10 năm đầu. Tức theo thời gian thì hiệu lực phòng bệnh của vaccine này sẽ giảm xuống và nếu không được tiêm nhắc lại sẽ có thể mắc bệnh. Tương tự, TS Viên Chinh Chiến, Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Tây Nguyên cho biết, trong tiêm chủng luôn có tỷ lệ nhất định những người được tiêm vaccine nhưng không đáp ứng miễn dịch tốt, do đó khi gặp các nguồn bệnh với một mức độ phù hợp sẽ mắc bệnh.

Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo người dân cần tiêm đủ năm mũi phòng bệnh bạch hầu để bảo đảm hiệu quả miễn dịch. WHO cũng khuyến cáo tiêm khoảng 7 tuổi nên cho trẻ đi tiêm nhắc lại, 9-15 tuổi nhắc lại mũi nữa. Thậm chí, nhiều quốc gia còn khuyến cáo tiêm sáu mũi.

Vì vậy, để khống chế dịch bạch hầu một cách triệt để, trong đó có đối tượng người lớn càng ngày miễn dịch càng giảm xuống, lịch tiêm chủng cần có những điều chỉnh cho phù hợp.

TS Dương Thị Hồng nhấn mạnh, việc tiêm nhắc lại cho trẻ lớn (giai đoạn 7 tuổi) cũng như tiêm vaccine cho người lớn là rất quan trọng. Do đó, cần tuyên truyền cho người dân hiểu việc đi tiêm vaccine là những biện pháp bảo đảm đầy đủ để khống chế được tốt bệnh bạch hầu trong thời gian tới.

Đối với các địa phương đang có dịch bạch hầu, để phòng, chống dịch bùng phát, địa phương cần thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng chống dịch bệnh như duy trì hệ thống giám sát phát hiện sớm ca bệnh, lập danh sách các ca bệnh tiếp xúc, tiến hành cách ly, khoang vùng, điều trị và dập dịch. Tuyên truyền, vận động người dân hiểu, ủng hộ và thực hiện các biện pháp phòng chống dịch. Tổ chức tiêm chủng vaccine chống dịch cho các nhóm đối tượng nguy cơ cao.

Mặt khác, qua phân tích, trong số những trường hợp bị bạch hầu ở Tây Nguyên vừa qua thì hơn 90% rơi vào nhóm tuổi lớn hơn 7 tuổi. “Đặc điểm của vaccine phòng bệnh bạch hầu là sau khi tiêm thì chỉ có hiệu lực bảo vệ cao đến năm 7 tuổi phải tiêm nhắc lại, 12 tuổi phải tiêm nhắc lại, 18 tuổi phải tiêm nhắc lại lần nữa” - Các chuyên gia cũng cho biết, bệnh bạch hầu lây truyền dễ dàng qua đường hô hấp, qua tiếp xúc trực tiếp với các dịch tiết từ niêm mạc mũi họng của bệnh nhân hoặc người lành mang trùng khi ho, hắt hơi, đặc biệt trong khu vực dân cư đông đúc hoặc nơi có điều kiện vệ sinh không đảm bảo. Biểu hiện bệnh có thể từ nhẹ đến nặng, thường có giả mạc màu trắng ở tuyến hạnh nhân, hầu họng, thanh quản, mũi, có thể xuất hiện ở da, các màng niêm mạc khác như kết mạc mắt hoặc bộ phận sinh dục, trường hợp nặng có thể gây biến chứng và tử vong.

Cục Y tế dự phòng khuyến cáo biện pháp phòng bệnh bạch hầu

1. Đưa trẻ đi tiêm chủng tiêm vaccine phối hợp phòng bệnh bạch hầu (ComBe Five hoặc DPT-VGB-Hib (SII), Td) đủ mũi tiêm và đúng lịch.

2. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng; che miệng khi ho hoặc hắt hơi; giữ vệ sinh thân thể, mũi, họng hàng ngày; hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh hoặc nghi ngờ mắc bệnh.

3. Đảm bảo nhà ở, nhà trẻ, lớp học thông thoáng, sạch sẽ và có đủ ánh sáng.

4. Khi có dấu hiệu mắc bệnh hoặc nghi ngờ mắc bệnh bạch hầu phải được cách ly và đưa đến cơ sở y tế để được khám, điều trị kịp thời.

5. Người dân trong ổ dịch cần thực hiện nghiêm túc việc uống thuốc phòng và tiêm vaccine phòng bệnh theo chỉ định và yêu cầu của cơ quan y tế.

D.Hà (tổng hợp)